مدرس در خواف

آیت‏ الله ‏سید حسن ‏مدرس از علمای بزرگ و مبارز دوران معاصر است که به مبارزه علیه استبداد پرداخت . از جمله روحانیونی بود که می‏گفت « دیانت عین سیاست و سیاست عین دیانت است» بعد از طی مراتب علمی و فقهی و کسب فیوضات معنوی از علمای بزرگ زمان در ایران و بغداد ، سال 1328 (هـ-ق) در دوره دوّم مجلس شورای ملی از طرف علمای نجف برای نظارت بر قوانین مجلس نامزد گردید و وارد تهران شد از سال 1332 (هـ-ق) پنج دوره‏ی متوالی نماینده مردم تهران در مجلس شورای ملی بود ، تا این‏که در دوران جنگ جهانی اوّل و اشغال ایران توسط قوای متفقین ومتحدین با توجه به ظلم وستم انگلیس وروس به همراه عده ای از رجال سیاسی و ملّی ، دولت مهاجران را تحت ریاست نظام السلطنه مافی تشکیل داد و وزیر دادگستری شد . از آن به بعد هم در ادوار مختلف در سمت نماینده‏ی مجلس فعِالیت و مبارزه سیاسی خود را ادامه می‏دهد .

از جمله مخالفت مرحوم مدرس با جمهوری خواهی رضاخان بود که موفق هم شد . در دوره‏ی پنجم زمانی که مجلس بحث انقراض قاجاریه را مطرح کرد ، مرحوم مدرس مخالفت قطعی خود را ادامه داد . به ‏دلیل همین مخالفت‏ها چندین بار توسط مأموران رضا خان مورد سوء قصد قرار گرفت که نافرجام بود . رضاشاه که دید برنامه هایش با بودن مدرس عملی نمی‏شود و امکان قتل او در تهران نیست ، در 1307 (هـ-ش) او را به خواف که مردمی اهل سنت در مرز افغانستان بودند . تبعید نمود و در ارگ دولتی تحت نظر قرار گرفت که بیست نفر سرباز از او مراقبت می‏کردند . سادگی و ارتباط مردمی مرحوم مدرس باعث گردید مردم به وی ارادت پیدا کنند.
@Khafema
علمای آن زمان خواف مثل مرحوم حاجی خواجه محی الدین احراری و آخوند ملا احمد قهستانی و معتمدین محل و شهر مثل مرحوم حاج عبدالحکیم عیدخانی و مرحوم حاج محمد صالح سلمانی با وی رفت و آمد داشتند . از کسانی که در خواف با وی ملاقات داشتند ، غیر از مردم محل ، فرزندش در لباس روحانیت ، جان محمد خان فرمانده لشکر شرق خراسان و وزیر داخلی بود ، که قصد جلب عقیده او نسبت به رضاشاه را داشته. ولی موفق نشده اند .

چون امکان کشتن این روحانی در شهر مرزی خواف نبود . (ازبیم شورش مردم شهر مرزی خواف) او را در 1316 (هـ-ش) به کاشمر منتقل نمودند و در ماه مبارک رمضان در دهم آذر ماه 1316 (هـ-ش) وی را ابتدا مسموم و بعد به شهادت رساندند .

شدِت علاقه مردم خواف به مدرس باعث گردید خیابان منتهی به ارگ و دبیرستانی در آن خیابان را به نام او نام گذاری کنند .