مزار خواجه یار خواف

درباره خواجه یار و مزار آن دو قول وجود دارد که قول اول صحیح تر می باشد:

✔️قول اول : در صدر اسلام در سال 18 هجرى که احنف ابن قیس، مأمور فتح هرات شد، در مسیر راه، منطقه خواف بدون جنگ و پیکار تسلیم شده و بیعت خویش را به اسلام اعلام مى‏دارند و سپس راهى هرات مى‏شوند. در هرات، پیکار سختى بوجود آمد و با عده‏اى مجروح در مراجعت به خواف مى‏آیند، ولى این بار مجوسان این منطقه عهدشکنى کرده و سر از اطاعت اسلام برتافته و با مسلمین به جنگ و پیکار مى‏پردازند که در نتیجه عده‏اى از سپاه اسلام، شهید و مجروح به جا گذاشته که از آن جمله خواجه یار و پیر حصبه و عده‏اى که قبور آنان در بین راه خردگرد و خواف وجود دارد و به نام شهداء گمنام معروفند مى‏باشند.

چون این جنگ بین زرتشتیان مقیم خرگرد و لشکر اسلام پیش آمده بود، محل زرتشتیان که روى تپّه مرتفع وجود داشته، از آن تاریخ این تپّه (محل دژ سابق) به نام کافر قلعه موسوم گردیده است.

دربارة خواجه یار مى‏گویند که چون مزار آن مورد احترام مردم خواف بوده، در قرن 13 هجرى قمرى به هنگام سلطنت ناصرالدّین شاه قاجار، حاکم خواف به نام سید محسن خان کلالى خوافى به او شک مى‏کند لذا پس از مذاکرات با مردم خواف، براى اثبات موضوع قبر او را مى‏شکافند و مى‏گویند: «پس از شکافتن مشاهده مى‏شود که جوانى سبزپوش و دستمالى سبز رنگ به پیشانى بسته در قبر آرام دارد حاکم دستمال را باز می‏کند و خون جاری می‏شود با بستن دستمال سبز بر سر جسد خون متوقف می‏شود (واللَّه اعلم)».

آنگاه به‏ دستور محسن خان ساختمانی بر آرامگاه وی می‏سازند که هم اکنون در دامنه کوه خواجه یار خواف وجود دارد.


✔️قول دوم : برخی گویند که یکی از یاران امام حسن بوده که در زمان این امام و هنگام لشکرکشی به ایران در جنگ با کفّار و زرتشتیان به شهادت رسیده و در همان مکان به خاک سپرده شده است .

چون مزار مورد احترام بوده حاکم خواف ارژنگخان قول داد اگر مزار پاک باشد آن را مرمت کند چون سر قبر را باز کرد جسد جوانی آراسته با پارچه ای سبز رنگ بر پیشانی را مشاهده می‏کند دستور داد که به‏وسیله استاد ابراهیم خردگردی معمار آن زمان بنا ساخته شود .