شهر « جيزد » خواف

جیزد: ازشهرهای قدیمی خواف که در زلزله خواف سال 737 که معروف به «زلزله جیزد» است به کلی ویران شده و اکنون ویرانه های آن نزدیک روستای اکبر آباد بالا خواف موجود است.

وسعت وگستردگی آن نشان از شهری آباد در تاریخ گذشته دارد.

در تاریخ مجمل فصیحی ( ج3ص52 ) در ذیل حوادث سال 737 از زلزله 737 خواف یاد شده و از آن تحت عنوان قصبه جیزد ( شهر کوچک) یاد شده است و مجد خوافی نیز که به احتمال قوی این زلزله و ویرانی های آن را شاهد بوده، « شهر جیزد » نامیده و شعری هم به مناسبت این زلزله در این تاریخ سروده ودر روضه خلد ( ص117) ثبت نموده است.

نام این شهر نخستين بار در« دمیة القصر » باخرزی( ج1ص8) و معجم البلدان یاقوت حموی (ج1ص485) البته با اندکی ابهام، با عنوان جرد آمده است.

احتمال دارد كه نام قديمي اين شهر « جژد » بوده و كم كم تبديل به جيزد شده است زيرا واژه‌هايي كه « ژ » داشته بعد از اسلام و ورود عربي در كتابهاي عربي دست خوش تغييراتي شده‌اند مانند مژناباد كه مابيژناباد و چند تلفظ ديگر دارد.

✔️این شهر احتمالا" در دوره ای از تاریخ، مرکز خواف بوده و از اینجاست که سنگان بالا خواف و سنگان پایین خواف وجود داشته و دارد و زاوه ( تربت حیدریه کنونی ) هم جزوی از خواف بزرگ بوده است. (مجمل فصیحی 2/496)

و نیز باسفر قریه‌اي از قرای خواف بوده، ( دمیه القصر1/185)

محمد محمود جیزدی از رجال جیزد بوده که با ملک فخر الدین محمد کُرت در جیزد در سال 694 جنگیده است.
[فصیح، 1386: 2/861]


#جیزد_خواف #زلزله_خواف #خواف