زلزله ی ویرانگر خواف سال 737 هجری قمری
یکی از وقایع گذشته خواف زلزله صبح دوشنبه چهاردهم ربیع الاول 737 (هـ-ق) بود ، که خواف را به ویرانی کشید قریه جیزد با خاک یکسان شده و قلعه قاهره مسجد ملک زوزن که از عهد خوارزمشاهیان بود ویران و لانه کبوتران گردید .
فصیح خوافی گوید در سال 737 خواف زلزله جنیرد معروف است ابوالمظفر زوزنی گوید سی هزار نفر از قصبه زوزن تا قصبه جیزد معدوم شدند درپی آن وبایی در زاوه واقع شد1 که از سنجان زاوه تا دوغ آباد ، یازده هزار نفر از بین رفتند .
مجد خوافی که ناظر و شاهد عینی زلزله بوده است ، در روضه خلد چنین می گوید :
زلزله ای از نوائب زمان که در مدت هزار سال کسی ندیده و نشنیده به خواف رسید .
علی الخصوص به شهر جیزد . نزدیک سحر زمین چنان جنبید که گویی گیتی از مرکز خود خارج شد . بسیط خاک با هوا مرکب شد و دایره افق قوس مورّب چنان که
اگر ز روی طبیعت زمین جماد افتاد
زسهم قوس چرا رعشه شد در او پیدا
هنوز بیضه کـافور بـرف هیچ نخـورد
چگونه لـرزه گرفت آخر از تب سـرما
در لحظه ای قریب سی هزار نفر مدفون خاک گشتند
یکی از خواصّ ملک غیاث الدین فیروز، ملک زوزن می گوید: چون زلزله پیداشد ، ملک از صُفّه به میان کوشک می دوید باز به صُفّه می رفت و میگفت : قیامت آمد .
ناگاه کوشک زیر و رو شد و ملک بی نام و نشان و اثر سنگی در دهلیز سرا بود و بر خاک نشاندند .
صبـــاح دوشنبه ربیــع نخست
شب چهارده وهفتصد وسی وهفت
زمین جنبشی کرد بر اهل خواف
بسـی خلق تــا روز محشر بخفت
اگر بگذری بر نــواحــی جیــــزد
ببینی که با آن جماعت چه رفت
به سنگ اجـل خرد شد زیر خاک
بسـی گردن سـرفــرازان بــرفت
کجا مسجد جمعه و سقف طاق
کجا قصر فیروزه وایوان و تـخت
زلزله ای که سبب شد شکوه خواف زیر خاک برود....
#جیزد_خواف #زلزله_خواف #خواف
